Financiële begroting op hoofdlijnen

De financiële begroting van de gemeente Gorinchem wordt in dit hoofdstuk op hoofdlijnen uiteengezet. Dit gebeurt aan de hand van enkele financiële uitgangspunten, het verloop van het begrotingssaldo, de algemene reserve en het autorisatieniveau.

Enkele financiële uitgangspunten
Naast de specifieke uitgangspunten in de perspectiefnota 2027 zijn in deze begroting zo veel mogelijk de volgende algemene financiële uitgangspunten gehanteerd:

1. De begroting 2027 dient reëel en structureel sluitend te zijn.

2. De begroting 2028, 2029 en 2030 wordt voorzover mogelijk reëel en structureel sluitend opgesteld waardoor de toekomstige lasten van besluiten gedekt worden en er ruimte is voor het opvangen van tegenvallers.

3. Er wordt gewerkt met het principe ‘nieuw voor oud’. Nieuwe lasten worden daarbij gedekt binnen het betreffende programma danwel binnen de totale begroting.

4. De autonome en wettelijke ontwikkelingen gaan voor op de wensen voor nieuw beleid.

5. Een begrotingstekort wordt opgelost met maatregelen die een structurele besparing of een structurele opbrengst geven.

6. Er wordt gewerkt met een spaarsysteem (bestemmingsreserves) om te sparen voor grote investeringen in de (nabije) toekomst.

7. Het investeringsplafond wordt gehandhaafd om de toekomstige schuldenomvang te beheersen.

Verloop van het begrotingssaldo
Het vertrekpunt voor het financieel meerjarenperspectief van de begroting 2027 is de perspectiefnota 2027-2030 en de uitkomst van de mei- en septembercirculaire gemeentefonds 2026.

In het volgende overzicht laten we zien hoe we vanuit dit financieel meerjarenperspectief tot ons voorstel voor de meerjarenbegroting 2027-2030 komen.

1. Perspectiefnota 2027 inclusief meicirculaire
Dit betreffen de saldi zoals deze zijn opgenomen in de Perspectiefnota 2027-2030.

2. Diverse technische en autonome bijstellingen
Dit betreft bijstellingen die zich voordoen bij het opwerken van een Perspectiefnota in een gedetailleerde meerjarenbegroting.

3. Tussentijdse rapportage 2026 structurele bijstellingen
Dit betreffen de structurele budgetbijstellingen die voortvloeien uit de tussentijdse rapportage 2026.

4. Meerjarenbegroting
Dit zijn de meerjarensaldi uit de Perspectiefnota 2027-2030 na verwerking van de hiervoor genoemde punten.

Wijzigingsvoorstellen (1e begrotingswijziging)
Voor de volgende punten stellen wij voor de meerjarenbegroting 2027-2030 te wijzigen. In afwachting van de besluitvorming van de raad zijn deze voorstellen niet verwerkt in het programmaplan en de financiële begroting. De besluitvorming zal worden verwerkt in een 1e begrotingswijziging die gelijktijdig met de begroting wordt vastgesteld.

5a. Indexatie WMO
Dit betreft de indexatie van de WMO budgetten om ons WMO-beleid te kunnen blijven uitvoeren.

5b. Indexatie DG&J (SOJ-deel)
De indexatie van de budgetten voor de uitvoering van de Jeugdwet is vastgesteld op 3,59% terwijl DG&J in haar begroting 2027 rekening hield met 5,35%. Hierdoor kunnen de lasten structureel lager worden geraamd.

6. MJOP (OVL)
Dit betreffen de financiële gevolgen van het actualiseren van het MeerjarenOnderhoudsPlan voor de Openbare Verlichting.

7. DVO's Waardlanden
Na de verwerking van de financiële gevolgen uit de begroting 2027 van de GR Waardlanden in de Perspectiefnota 2027-2030 is er een dienstverleningsovereenkomst Vegen en Onkruidbestrijding vastgesteld met lagere kosten dan eerder begroot. Het (positieve) verschil in lasten tussen deze documenten wordt hierbij verwerkt. De voordeel op de DVO Vegen is reeds verwerkt in de rioolheffing.

8. Omgevingsplan
Voor 2032 moet het omgevingsplan gereed zijn. Hiervoor wordt het transitieplan geactualiseerd. Op dit moment wordt rekening gehouden met extra kosten voor het uitvoeren van het transitieplan.

9. Taakstelling subsidies
De taakstelling op het gebied van subsidies is nog niet volledig gerealiseerd. Om deze te kunnen realiseren, moeten nog keuzes worden gemaakt. Voor 2027 houden we daarom rekening met een financieel nadeel doordat een deel van de taakstelling nog niet is ingevuld. Vanaf 2028 gaan we ervan uit dat de volledige taakstelling wordt gerealiseerd.

10. Natuurcentrum
De subsidie aan het Natuurcentrum is in 2025 en 2026 incidenteel verhoogd met € 75.000. Het Natuurcentrum geeft aan dat dit extra bedrag structureel nodig is om het centrum en de Natuur- en Milieueducatie goed te kunnen laten functioneren en behouden. Voor 2027 wordt in de begroting rekening gehouden met een extra bijdrage. De daadwerkelijke toekenning van de subsidie is afhankelijk van de uitkomst van de uiteindelijke beoordeling van de subsidieaanvraag.

11. Smart Delta / 12. Dekking Regio AV
In 2026 is gestart met de deelname in Smart Delta. Voor het startjaar 2026 zijn middelen opgenomen in de begroting. Evaluatie van de samenwerking moet nog plaatsvinden voordat een langjarig besluit wordt genomen. Voor 2027 wordt voorgesteld om de kosten van de begroting van Smart Delta voor 50% op te nemen. De begroting van Smart Delta is aanzienlijk verlaagd ten opzichte van de in de Perspectiefnota 2027 gepresenteerde cijfers. Het budget van de regio AV kan worden gebruikt als dekking.

13. Taakstelling SGS
SGS heeft aangegeven dat de opgelegde taakstelling niet haalbaar is in combinatie met de maatschappelijke doelen en een acceptabele tariefstelling voor de toegangsbewijzen voor Aquabliek. Als gevolg hiervan houden wij rekening met het financiële nadeel van het niet volledig realiseren van deze taakstelling in 2027 en 2028. Met SGS wordt overleg gevoerd over het realiseren van deze taakstelling voor 2028 en verder.

14. Uitvoeringsagenda Erfgoed / 15. Dekking uitvoeringsagenda Erfgoed
Voor de uitvoeringsagenda Erfgoed worden middelen opgenomen tot het bedrag van de subsidies/bijdrage van de provincie.

16. Odensehuis / 17. Dekking Odensehuis uit reserve Sociaal Domein
Het Odensehuis is een voorliggende voorziening voor opvang van mensen met (vroeg-)dementie, die uitstel van zorg biedt binnen het sociaal- en zorgdomein. Voor 2027 en verder wordt in de begroting rekening gehouden met een extra structurele bijdrage. De subsidie aan het Odensehuis kan incidenteel deels gedekt worden uit de reserve Sociaal Domein. De daadwerkelijk toekenning van de subsidie is afhankelijk van de uitkomst van de uiteindelijke beoordeling van de subsidieaanvraag.

18. Aframen meeropbrengsten Reclamemasten
De opdracht om meer reclameopbrengsten te genereren wordt niet gehaald omdat twee bestaande reclamemasten niet gedigitaliseerd kunnen worden. Een nieuwe mast plaatsen blijkt zeer complex, en levert minder op dan gedacht. De financiële voordelen wegen niet op tegen de maatschappelijke nadelen. Hierdoor wordt voorgesteld de geraamde extra baten naar beneden bij te stellen.

19. Stadsnatuur
In de Perspectiefnota 2027-2030 is besloten voor 2027 en 2028 een investeringsbudget ter beschikking te stellen van € 300.000. Voorgesteld wordt om ook voor 2029 het programma Stadsnatuur te continueren. De verwachting is dat er vanaf 2028 extra Rijksmiddelen vanuit de Europese Natuurherstelverordening worden ontvangen. De lasten bestaan voornamelijk uit extra kapitaallasten hiervan en worden in de exploitatie opgenomen.

20. Kadegelden
Het aantal cruiseschepen dat Gorinchem aandoet, is hoger dan geraamd. De liggelden zorgen structureel voor € 150.000 aan extra baten.

21. Nieuwe verdelingssystematiek veerdiensten
De verdelingssystematiek voor kosten en opbrengsten van de verschillende veerdiensten wordt in overleg met de andere oevergemeente aangepast. Dit heeft een positief effect op de kosten die voor rekening van Gorinchem komen (€ 60.000).

22. Bouwleges
Door een structurele toename van de opbrengsten uit bouwleges ten opzichte van de geraamde baten, worden de baten structureel met € 200.000 naar boven bijgesteld.

23. Bijstellen opbrengsten Regionaal Archief
Omdat de baten voor het gebruik van ruimte in het Regionaal Archief Gorinchem (RAG) de laatste jaren hoger zijn dan de geraamde baten, wordt de raming structureel met € 25.000 verhoogd.

24. Bijstellen budgetten onderwijs
Een aantal onderwijsbudgetten kan naar beneden worden bijgesteld. Dit betreft o.a. het budget onderzoekskosten onderwijshuisvesting (€ 25.000 verlaging) en de financiële bijdrage voor de huur van het pand van het Da Vinci College (€ 26.000 verlaging).

25. Bijstellen budgetten Sociaal Domein
De budgetten voor de taxiservice Molenhopper en voor de Individuele Begeleiding kunnen worden verlaagd.

26. Bijstellen budgetten Duurzaamheid
De uitvoeringskosten van het verstrekken van duurzaamheidsleningen zijn structureel lager dan begroot (€ 20.000). Het budget Global Goals laat jaarlijks een onderbesteding zien (€ 20.000).

27. Bijstellen budgetten Stadsbeheer
Bij een aantal exploitatiebudgetten voor het beheer van de openbare ruimte, waaronder het budget voor de Werkgroep Verkeer (€ 44.000 meegenomen in het Wegenbeheerplan), is sprake van onderbesteding. Hierdoor kan structureel een bedrag van € 65.000 per jaar vrij vallen.

28. Bijstellen budgetten Mobiliteit
Het budget Snelle Aanpak A27 wordt niet volledig besteed waardoor een verlaging van € 20.000 mogelijk is. De middelen voor de pilot elektrische vrachtwagens is structureel opgenomen in de begroting. Dit is voor de uitvoering niet nodig en kan voor € 25.000 vrijvallen.

29. Verschuiving budget vervangen kade stationsweg
Het vervangen van de kade aan de Stationsweg heeft meer voorbereidingstijd nodig dan verwacht. Dit leidt voor de jaren 2027, 2028 en 2029 tot een verschuiving van de kapitaallasten.

30. Datagedreven werken & AI / 31. Dekking reserve ICT
In 2025 is een AI-pilotgroep gestart. Voor verdere implementatie van AI en datagedreven werken binnen de gemeente zijn extra capaciteit en middelen nodig. Op termijn verwachten we door efficiency ook voordelen te behalen, deze boeken we vanaf 2029 in. Om de incidentele kosten voor AI en datagedreven werken deels te dekken, kan € 100.000 uit de reserve ICT worden onttrokken.

32. Stelpost prijsgevoelige budgetten & GR-en
Als gevolg van de toegenomen inflatie is de vergoeding die in de algemene uitkering wordt berekend, verhoogd. De achterliggende gedachte hierbij is dat gemeenten deze middelen nodig hebben om hun dienstverlening op hetzelfde niveau te kunnen continueren. Daarnaast is het aannemelijk dat gemeenschappelijke regelingen (GR’en) aanvullende prijscompensatie nodig hebben om hun dienstverlening op peil te houden. Om hierop te kunnen anticiperen, wordt voorgesteld hiervoor een stelpost op te nemen. Deze kan worden gebruikt voor budgetten die de inflatie niet zelfstandig kunnen opvangen.

33. Algemene uitkering / septembercirculaire gemeentefonds
De septembercirculaire is verwerkt.

De wijzigingsvoorstellen (1e begrotingswijziging) zijn niet verwerkt in de BIEO.

34. Meerjarenbegroting inclusief wijzigingsvoorstellen
Na verwerking van de hiervoor genoemde punten komt de meerjarenbegroting uit op genoemde saldi. Deze saldi maken deel uit van de bepaling van het weerstandsvermogen en van de stresstest.

35. Restant openstaande taakstellingen uit begroting 2025
De in de begroting 2025-2028 opgenomen taakstellingen zijn voor 2027 grotendeels gerealiseerd. Voor 2028 resteert vooral de taakstelling Sociaal Team. De resterende taakstellingen zullen nog verder moeten worden ingevuld.

36. Restant openstaande taakstellingen voor begroting 2025.
Dit betreft enkele taakstellingen die in het verleden al in de meerjarenbegrotingen zijn opgenomen, maar nog niet volledig zijn gerealiseerd.

37. Hervormingsagenda Jeugd
De besparingsopgave Hervormingsagenda Jeugd (Lokaal) is voor het totaaloverzicht opgenomen in deze tabel maar is inmiddels concreet in de begroting verwerkt op de budgetten waar een besparing dient te worden gerealiseerd. De besparingsopgave Hervormingsagenda Jeugd (Rijk) betreft de besparingen die meeveren met de maatregelen van het Rijk.

Het investeringsplafond
In de Perspectiefnota 2021-2024 is besloten tot het invoeren van een investeringsplafond. Dit bleek de meest doeltreffende maatregel om de hoge schuldpositie van de gemeente Gorinchem af te bouwen. Daarbij werd voor nieuwe investeringen een investeringsplafond ingevoerd van € 5 mln. per jaar. Door de jaarlijkse indexaties is dit plafond inmiddels verhoogd tot circa € 6,0 mln. Het investeringsplafond is gewijzigd ten opzichte van de Perspectiefnota 2027-2030, maar blijft sluitend.

Ten opzichte van de Perspectiefnota 2027-2030 is de financiële ruimte van het investeringsplafond afgenomen met € 450.000. De wijzigingen worden hieronder per onderwerp toegelicht.

6. Stadsnatuur
In de Perspectiefnota 2027-2030 is besloten voor 2027 en 2028 een investeringsbudget ter beschikking te stellen van € 300.000. Voorgesteld wordt om ook voor 2029 het programma Stadsnatuur te continueren.

21. Struisvogelstraat
In de verkoopprocedure voor het pand aan de Struisvogelstraat (oude brandweerkazerne) wordt rekening gehouden met het maatschappelijk initiatief van twee stichtingen. Hierdoor zal naar verwachting een lagere verkoopopbrengst worden gerealiseerd dan geraamd.

Verloop algemene reserve
In onderstaand overzicht wordt het verloop van de algemene reserve weergegeven. Afgezien van de eenmalige inzet om voorgenomen nieuwe investeringen te dekken, dient de algemene reserve voornamelijk als onderdeel van het weerstandsvermogen. Voor verder informatie over het weerstandsvermogen verwijzen wij naar de paragraaf weerstandsvermogen.

Autorisatieniveau
Overeenkomstig artikel 5, lid 1, van de Financiële verordening autoriseert de raad met het vaststellen van de begroting, de baten en de lasten per programma en de investeringsbudgetten, voor het eerste begrotingsjaar.

Op grond van artikel 5, lid 2, van de Financiële verordening kan de raad bij de begrotingsbehandeling aangeven van welke nieuwe investeringen hij op een later tijdstip een apart voorstel wil ontvangen voordat wordt overgegaan tot het aangaan van verplichtingen.

Op grond van artikel 5, lid 16, van de Financiële verordening wordt het gebruik van lid 3 t/m 15 van de verordening als acceptabel aangemerkt en kan het worden verwerkt in de maandwijziging.

Op grond van artikel 5, lid 17, van de Financiële verordening worden begrotingsafwijkingen door overschrijding en onderschrijding van baten en onderschrijding van lasten en investeringsbudgetten als acceptabel en daarmee rechtmatig aangemerkt mits deze afwijkingen worden toegelicht overeenkomstig de uitgangspunten voor de toelichting in de jaarstukken of in een ander bestuurlijk document.

De begroting geeft informatie op taakveldniveau. Dit is een detailniveau lager dan het programmaniveau waarop uiteindelijk de autorisatie van de raad plaats vindt.